Twój uczeń ofiarą wykorzystania seksualnego.

 

Art. 201 par. 1 kodeksu karnego stanowi, że “Kto doprowadza małoletniego poniżej 15 lat do obcowania płciowego lub poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności podlega karze pozbawienia wolności od roku do dziesięciu lat”.

Relacje seksualne między dorosłym a dzieckiem określone zostały jako wykorzystanie seksualne, ponieważ dziecko nie może świadomie wyrazić na nie zgody oraz dlatego, że w takiej relacji jest ono zawsze obiektem eksploracji i nadużycia. Dziecko jest wykorzystane seksualnie, jeżeli w wieku bezwzględnej ochrony (w Polsce do 15 roku życia) osoba dojrzalsza seksualnie, czy to przez świadome działanie, czy też przez zaniedbanie angażuje dziecko w aktywność natury seksualnej.

Każde dziecko jest narażone na wykorzystanie seksualne. Ofiarą częściej pada dziewczynka niż chłopiec, sierota niż dziecko posiadające rodziców. Praca matki, jej choroba, kalectwo to czynniki zwiększające ryzyko wykorzystania seksualnego. Siedmiokrotnie wzrasta ryzyko, gdy w rodzinie pojawia się ojczym. Konflikty rodzicielskie również stwarzają zwiększenie zagrożenia. Największą grupą sprawców wykorzystania seksualnego wg. badań Z Izdebskiego z 2000 roku, bo aż 44,07% stanowią krewni dziecka. 42,02% to osoby znane dziecku (niespokrewnione). 27,85% to osoby obce. Oddzielną grupę sprawców działających w rodzinie stanowią rodzice, czy ogólniej mówiąc osoby sprawujące funkcję rodzicielską. Najczęściej wykorzystywanie miało postać kazirodczej relacji między córką a biologicznym ojcem, rzadziej notowano sprawstwo ojczyma, przyjaciela matki, czy też innych krewnych czy znajomych dziecka. Wykorzystanie seksualne przez matkę stanowiło tylko 1% wykorzystań seksualnych.

Najczęściej rozpoznawana przemoc to przemoc seksualna z kontaktem fizycznym tj: dotykanie, całowanie, pieszczenie miejsc intymnych dziecka, masturbacja w jego obecności, penetracja narządów płciowych dziecka, ocieranie się o dziecko, wymuszanie na dziecku zachowań seksualnych wobec sprawcy oraz gwałty. Przemoc seksualna bez kontaktu fizycznego dotyczy m.in.: obnażania się w obecności dziecka, chodzenia po domu nago, podglądania dziecka, przymuszania go do oglądania gazet i filmów pornograficznych oraz stosunków seksualnych.

Innym rodzajem przemocy wobec dziecka jest przemoc seksualna emocjonalna. Obejmuje m.in. nadmierne zwracanie uwagi na seksualne aspekty jego ciała, wulgarne wyzywanie dziecka, opowiadanie dziecku o kontaktach seksualnych osób dorosłych, rozmowy o seksie w obecności dzieci.

Istnieje (wg. Elliott) zależność między wiekiem ofiary a rodzajem symptomów wykorzystania seksualnego.

Dzieci poniżej 5 roku życia:

- mają pewne oznaki fizyczne w okolicy genitaliów czy odbytu np. zapach nasienia

- zachowują się w sposób seksualnie nieodpowiedni do swojego wieku

- odczuwają bolesność i/lub mają krwawienia z gardła okolicy genitaliów lub odbytu

- odgrywają zabawkami lub w zabawie z innymi dziećmi akty seksualne, manifestując dużą wiedzę

- zachowują się seksualnie w stosunku do osób dorosłych

- powtarzają obsceniczne wyrażenia i zwroty

- płaczą histerycznie przy zmianie pieluszki

- ujawniają bardzo silny lęk wobec danej osoby

- zachowują się jakby miały swoją tajemnicę

- powtarzają, że są złe, nieprzyzwoite, niegodziwe

- stają się niepewne, bojaźliwe

- stają się wycofane, przestają jeść, mają koszmary nocne, na powrót się moczą lub zanieczyszczają

- cofają się do zachowań charakterystycznych dla dużo młodszych dzieci (regresja)

- wpatrują się obojętnie przed siebie, są nieszczęśliwe, smutne

- zmieniają się z aktywnych i szczęśliwych w wycofane i pełne obaw

- przestają się cieszyć zajęciami z udziałem innych dzieci

- stają się agresywne wobec innych

Dzieci pomiędzy 5 a 12 rokiem życia:

- mają infekcje w okolicy moczopłciowej, krwawienie i/lub bolesność w okolicy genitaliów, odbytu, gardła

- odczuwają dyskomfort podczas chodzenia

- mają chroniczne dolegliwości np. bóle głowy

- mają zaburzenia jedzenia (anoreksja/bulimia)

- obsesyjnie piszą lub mówią o sprawach seksu

- próbują wykorzystać seksualnie inne dzieci

- wykazują zachowania seksualne wobec osób dorosłych

- podejmują rodzicielską rolę w domu (ofiary kazirodztwa)

- powtarzają obsceniczne słowa i zwroty

- niechętnie rozbierają się na lekcjach gimnastyki

- odmawiają widzenia (bez konkretnego powodu) z określoną osobą

- znajdują setki wymówek, aby nie wracać do domu

- powtarzają, że są złe, nieprzyzwoite, niegodziwe

- mają negatywny obraz siebie

- sugerują, że mają tajemnicę, o której nie mogą powiedzieć

- mówią, że ich przyjaciel ma problem

- zaczynają kłamać i kraść

- wracają do zachowań charakterystycznych dla młodszych dzieci np. ssanie palca

- zaczynają się moczyć

- stają się silnie depresyjne, podejmują próby samobójcze

- prezentują nagłe, niewytłumaczalne zmiany w zachowaniu

- mają przerażające sny

- stale uciekają z domu

- przestają się cieszyć wcześniej lubianymi zajęciami

Młodzi ludzie w wieku pow. 12 roku życia:

- mają bolesność i/lub krwawienia w okolicy genitaliów odbytu czy gardła

- ciąża

- chroniczne dolegliwości np. bóle żołądka

- obawiają się rozbierać na lekcjach gimnastyki

- przybierają rolę rodzicielską (ofiary kazirodztwa)

- nie wolno im wychodzić na randki, otaczać się przyjaciółmi

- są uwodzące wobec innych

- wykorzystują seksualnie inne dzieci

- mają pieniądze z niewyjaśnionych źródeł

- są pełne obaw wobec określonych krewnych/przyjaciół

- znajdują wymówki by nie iść do domu lub w określone miejsce

- mają przyjaciela, który ma problem

- pokazują nienawiść wobec siebie

- doświadczają utraty pamięci

- nie są w stanie skoncentrować się

- mają koszmary nocne

- są chronicznie depresyjni

- są w nastroju samobójczym

- nadużywają narkotyków i alkoholu

- prezentują wybuchy złości i irytacji

- uciekają z domu

- zaczynają wagarować

Przemoc seksualna odciska na dziecku piętno, nawet, jeżeli obiektywnie tak się nie wydaje, ponieważ nie obserwujemy wyraźnych zewnętrznych objawów.

Nie u wszystkich dzieci te same akty wywołują identyczne konsekwencje. Warto jednak pamiętać, że jednak każda zmiana zachowania ucznia lub reagowanie inne niż zwykłe może świadczyć o poważnym problemie.

Aby zapobiegać należy prowadzić działania profilaktyczne wobec dzieci, rodziców, środowiska.

Gdy zaś dojdzie do przemocy seksualnej i jej ujawnienia należy wykonać:

- rozpoznanie sytuacji (pedagog, prac. socjalny)

- zgłoszenie do prokuratury lub sądu rodzinnego

- interwencja: izolacja i ochrona dziecka (pedagog, psycholog)

- wsparcie psychologiczne (dziecko, rodzina)

- działania w środowisku (grupy socjoterapeutyczne)

- terapia psychologiczna z dzieckiem, opiekunem

- postępowanie ukierunkowane na dalszy rozwój dziecka

Nauczyciel, aby sprawdzić swoje podejrzenie powinien odesłać dziecko do szkolnego pedagoga lub psychologa. Ten powinien rozpoznać sytuację dziecka, dać jemu wsparcie, nie krytykować. Należy zapewnić dziecko, że to nie jego wina, iż jest wykorzystywane seksualnie, że nie ponosi żadnej odpowiedzialności za to, co się stało, że dzięki temu, iż przemoc została ujawniona, postaramy się zadbać o jego bezpieczeństwo. W tym celu musi powiadomić opiekuna dziecka i odpowiednich profesjonalistów, którzy będą w stanie mu pomóc.

Gdzie szukać pomocy:

Terenowy Komitet Ochrony Praw Dziecka w Warszawie ul. Hoża 27a lok. 5 tel/fax

(022) 626 94 16, 628 89 57

Fundacja Dzieci Niczyje

ul. Walecznych 59, Mazowiecka 12/65 Warszawa tel. (022) 616 02 68, 826 88 62

Bibliografia:

M Beisert – Seks twojego dziecka

M Beisert – Kazirodztwo

S Izdebski – Seks po polsku

Opracowała Katarzyna Sawicka absolwentka Podyplomowego Studium Wych. Seksualnego na UW